رشته باغبانی

معرفی رشته باغبانی

مقدمه

رشته باغبانی یکی از مهمترین رشته های کشاورزی است که داوطلب گروه آزمایشی علوم تجربی می تواند آن را انتخاب کند. با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و احتیاج غذایی آنها، رشته باغبانی با تولید حدود ۴۰% مواد غذایی، نقش مهمی در تأمین مواد غذایی مورد نیاز بشر دارد.

تخصصی شدن پرورش گیاهان و درختان میوه نیاز به استفاده بهینه از ابزار و امکانات و همچنین استعدادهای جوان دارد. به منظور تربیت نیروی متخصص، در آزمون سراسری، رشته مهندسی باغبانی برای تربیت متخصص در زمینه های تولید محصولات باغبانی، شامل درختان میوه، سبزیها، درختان زینتی، گل کاری و طراحی فضای سبز ارائه می گردد.

مهندسی باغبانی یکی از رشته های اصلی مجموعه کشاورزی است که در سطح کارشناسی در بسیاری از دانشکده های کشاورزی دانشگاههای معتبر کشور ارائه می گردد.

هدف از ارائه این رشته تربیت نیروهای زبده ای است که بتوانند در زمینه های مختلف پرورش و تولید محصولات باغی، سبزی و صیفی، گلهای زینتی، طراحی فضاهای سبز و… فعالیت نمایند.

اساسی ترین نیاز هر فرد، تأمین نیاز غذایی اوست. با توجه به محدود بودن زمین و آب برای جوامع رو به رشد، باید حداکثر محصول را از زمینهای زیر کشت به دست آورد.

محصولات باغبانی در دنیا، علاوه بر تأمین بخشی از غذای مورد نیاز بشر، در تأمین سلامتی انسان جایگاه ویژه ای دارد. تولید گلها و گیاهان زینتی سبب انبساط و شادی روح انسان و تقویت سلامت روانی افراد می شود. با توجه به وابستگی کشورمان به صادرات نفت، تولید محصولات باغبانی می تواند یکی از مهمترین منابع ارزی کشور باشد و جایگزین درآمد نفت شود.

در حال حاضر نیز این بخش یکی از مهمترین منابع ارز آوری کشور محسوب می گردد. با توجه به این مطالب، جذب فارغ التحصیلان این رشته در وزارت کشاورزی و سازمانهای وابسته و همچنین بخشهای خصوصی نظیر شرکتهای سهامی زراعی و… اهمیت قابل ملاحظه دارد و نیاز خاص به این رشته را- حتی در مقایسه با سایر رشته های کشاورزی- به وضوح نشان می دهد.

از ابتدای پیدایش بشر بر روی کره ی خاکی وی همواره در جستجوی آذوقه و تامین نیازهای غذایی خود بوده است. بر اساس شواهد تاریخی، انسان از حدود ۹۰۰۰ سال قبل به کشت برخی از محصولات کشاورزی اشتغال داشته است .

مطالعه ی سنگ نوشته ها، حجاریها واسناد نشان میدهد که فن باغبانی از آغاز کشاورزی تا کنون دورانهای متعددی را طی نموده است .حدود ۳۵ قرن قبل از میلاد مسیح مصریان و ساکنان بین النهرین قدیم، ۵ قرن قبل از میلاد مسیح رومیان قدیم در قرون وسطی و عصر اسلام در دوره ی رنسانس اروپا و عصر جدید بالاخره طی یکصد سال گذشته بشر علوم و فنون باغبانی را آموخته بکار برده وآنرا توسعه داده است.

در حال حاضر در این رشته از علوم تحولات چشمگیری حاصل شده وکشفیات واختراعات جدیدی بویژه با استفاده از دیگر رشته های دانش بشری در آن بوجود آمده است.ایران یکی از اولین کشورهای دنیاست که در آن کشاورزی وتمدن شروع شده وانسان اولیه برای نخستین بار در فلات ایران به کشت وزرع وپرورش دام است.

در حفاری های نقاط مختلف مشخص گردیده که حدود ۳۴۰۰سال قبل از میلاد در ری، دامغان و کاشان باغبانی رواج داشته است.در حال حاضر علوم باغبانی به عنوان یکی از رشته های دانشگاهی پر طرفدار و جذاب در دانشکده های کشاورزی و در تمام کشورهای جهان مطرح است وهر ساله تعداد کثیری از دانشجویان در مقاطع مختلف (فوق دیپلم- کارشناسی- کارشناسی ارشدو دکتری)و در گرایشهای مختلف و متنوع این رشته به تحصیل وتحقیق اشتغال دارند.

شابد اغراق آمیز نباشد میان رشته ها تنوع وگرایشات موجود در علوم باغبانی از دیگر رشته های دانشکده های کشاورزی بیشتر است زیرا این رشته بر اساس محتوی و ماهیت موضوعات علمی خود پلی بین بسیاری از رشته های دانشگاهی بر قرار می کند که از آن جمله میتوان به زیست شناسی،گیاه شناسی(مرفولوژی،تشریح وفیزیولوژی)،شیمی و بیو شیمی،فارماکولوژی وداروسازی،هنرومعماری،ژنتیک و بیو تکنولوژی اشاره نمود.

دانشجویان این رشه میتوانند برحسب علاقه وتوانایی خودهر بخش وگرایشی را که مایل هستند انتخاب ودر آن تا کسب بالاترین مدارج دانشگاهی به تحصیل ادامه دهند.اهمیت روز افزون تولید و مصرف محصولات باغبانی ازقبیل میوه ها وسبزیجات،گل وگیاهان زینتی که موضوع علم باغبانی است از نقطه نظرات سلامت وبهداشت جامعه انسان وکنترل بسیاری از بیماریها برکسی پوشیده نیست .

در حال حاضردانشکده های کشاورزی دانشگاههای ایران علوم باغبانی در مقاطع وگرایشات ذیل عرضه میشودوهر ساله تعداد کثیری دانشجو در این رشته از علوم فارغ التحصیل ودر خدمت جامعه قرار می گیرند
 
 
مهندسی کشاورزی با گرایش علوم باغبانی در مقطع کار شناسی
هدف، تربیت کارشناس باغبانی است که کارش تلفیقی از علوم ، تکنولوژی و هنر است. دانشجویان این رشته ضمن کسب دانش و کارآیی در زمینه تولید میوه ، سبزی، گیاهان دارویی و معطر در مورد طراحی فضایی سبز و اصلاح و تهیه نهال و بذر محصولات باغبانی آموزش می‌بینند و علاوه بر ۲۰ واحد دروس عمومی، ۳۲ واحد دروس علوم پایه و ۳۳ واحد دروس اصلی کشاورزی با زمینه‌های علمی و فنی و تکنیکهای جدید کاشت، نگهداری و بهره‌برداری از درختان میوه، سبزیجات، گلها و درختان زینتی و گیاهان دارویی و معطر با گذراندن ۵۰ واحد دروس تخصصی آشنا می‌شوند.

طول دوره ۴ سال است و فارغ‌التحصیلان عنوان مهندس کشاورزی در رشته باغبانی خواهند داشت و می‌توانند علاوه بر فعالیت در زمینه‌های تولیدی ، در بخشهای خصوصی ، تعاونی و دولتی و نیز تحقیقات ، آموزش و برنامه‌ریزی باغبانی در وزارتخانه‌های کشاورزی و جهاد سازندگی ، دانشکده‌های کشاورزی ، بنیاد جانبازان، شهرداریها و کشت و صنعت‌ها همکاری کنند. امکان ادامه تحصیل تا سطح کارشناسی ارشد در داخل کشور و تا سطوح بالاتر در خارج از کشور وجود دارد .

مهندسی باغبانی از معدود رشته‌های کشاورزی است که فارغ‌التحصیلان آن می‌توانند محصولات خود را صادر کنند.
 
 
دکتر کاشی در این زمینه می‌گوید:
«باغبانی از نظر اقتصادی یک رشته پردرآمد برای تولیدکنندگان است چون فارغ‌التحصیلان این رشته در صورت داشتن سرمایه لازم می‌توانند به تولید گل‌ها ، گیاهان زینتی و دارویی ، سبزیجات یا میوه‌های گلخانه‌ای بپردازند.

از سوی دیگر چون دانشگاه آزاد اسلامی در سطح وسیعی دانشجوی رشته مهندسی باغبانی نمی‌گیرد، هنوز بازار کار این رشته اشباع نشده است.»
 
 
دکتر زمانی نیز در مورد فرصتهای شغلی این رشته می‌گوید:
«خوشبختانه رشته باغبانی از جمله رشته‌هایی است که فارغ‌التحصیل آن می‌تواند به صورت خصوصی فعالیت کند و برای کار نیز نیاز به سرمایه زیاد یا فضای بزرگ ندارد چون به قول معروف باغبانی کشت فشرده و متراکم است یعنی در سطوح کم با انجام کار بیشتر می‌توانید تولید بیشتر و در نتیجه درآمد بیشتر داشت.

برای مثال حتی در یک گلخانه ۲۰۰ یا ۵۰۰ متری نیز می‌توان به تولید و پرورش گیاهان خارج از فصل مثل توت‌فرنگی، گوجه‌فرنگی، خیار یا گیاهان زینتی پرداخت همچنین می‌توان گیاهان دارویی سنتی را که امروز در کشور بسیار مورد توجه قرار گرفته است، پرورش داد.

علاوه بر این فارغ‌التحصیلان این رشته می‌توانند در مراکز تحقیقاتی دولتی مثل جهاد کشاورزی و شهرداری‌ها مشغول به کار شوند. »
 
 
دکتر زمانی استاد مهندسی باغبانی دانشگاه تهران در معرفی این رشته می‌گوید :
«باغبانی آمیخته‌ای از علم، هنر ، تجربه و مهارت در پرورش گیاهان باغبانی است . گیاهانی که شامل درختان میوه ، گلها و گیاهان زینتی ، سبزیجات و گیاهان دارویی می‌شود و دانشجوی مهندسی باغبانی در طی چهارسال با ویژگی‌های ژنتیکی این چهار دسته از گیاهان، پاسخهایی که به شرایط محیطی می‌دهند و پاسخهایی که به تیمارهای ما مثل آبیاری، کود ، هرس و … می‌دهند ،‌آشنا می‌شود و به خاطر همین بررسی‌های دقیق فیزیولوژیکی گیاهان است که ما معتقدیم رشته باغبانی یک رشته علمی است.

البته در کشورهای پیشرفته ، باغبانی تنها شامل مساله تولید نمی‌شود بلکه مسائل قبل از تولید یعنی اصلاح بذر گیاهان تا مسائل پس از تولید یعنی بازار رسانی ، نگهداری در سردخانه و بسته‌بندی گیاهان در حیطه علم باغبانی قرار می‌گیرد.»
  

دکتر زمانی در مورد تفاوت رشته علوم گیاهی با مهندسی باغبانی می‌گوید:
«متخصص علوم گیاهی به مسائل فیزیولوژی گیاه توجه می‌کند اما مهندسی باغبانی ضمن اینکه پایه کارش همان فیزیولوژی ژنتیک گیاهان است.

این مسائل را در ارتباط با تولید در نظر می‌گیرد. در واقع مهندس باغبانی می‌خواهد ببیند که وقتی محصولی به مزرعه می‌آید، وضعیت تولیدش چگونه می‌شود.

علاوه بر این رشته مهندسی باغبانی با ماشین آلات کشاورزی و تکنیک‌های خاصی مثل پیوند و هرس سر و کار دارد که در رشته علوم گیاهی به این امور توجه نشده یا بسیار کم پرداخته می‌شود.»
  

دکتر کاشی درباره تفاوت باغبانی سنتی و علمی می‌گوید:
«علم باغبانی باعث بهتر شدن کمیت و کیفیت محصولات باغبانی شده است. برای مثال به یاری این علم ، گیاهان زینتی دوام بیشتری پیدا کرده و گلهای بزرگتری می‌دهند یا در قدیم بعضی از خیارهایی که می‌خریدیم تلخ بود اما امروزه به یاری اصلاح نژاد و رسیدگی‌های لازم خیار تلخ وجود ندارد.»

دانشجویان این مقطع بطور کلی با اصول این رشته در سالهای اول و دوم تحصیل آشنا شده وطی یک سال آخر دروس تخصصی را میگذرانند.

آموزش دانشجویان در این رشته شامل کلیه اصول فنی وعلمی تولید محصولات باغبانی است که در بر گیرنده ی گل ها وگیاهان زینتی،سبزیجات ومیوه های بدیهی است،

تنوع محصولات مذکور با توجه به آب وهوایی که در ان پرورش می یابد بسیار گسترده است .دانشجویان در این دوره می آموزند که چگونه با روش های علمی این محصولات را تکثیر وتولید وبه نگهداری آنها با اصول صحیح مبادرت نمایند.

تنوع دروس و مطالب آموزشی در هر دو بخش نظری وعملی ونیز مزرعه ای،باغی وآزمایشگاهی بقدری است که تقریبا نظر و تمایل دانشجویان با سلیقه های مختلف را تامین می کند
 
 
باغبانی در مقطع کار شناسی ارشد با چهار گرایش بشرح ذیل
الف:گلها و گیاهان زینتی که دربر گیرنده ی کلیه ی اطلاعات علمی وگسترده در خصوص شناسایی،تکثیر،پرورش وتولید محصولات مذکورواستفاده در طراحیهای کلان وبرخی از قبیل پارکهاوباغهای عمومی وخصوصی،محوطه سازی وفضاهای سبزوتحقیقات شایان توجه در خصوص مسائل ژنتیکی واصلاح و بهبود خصوصیات و ویژگی های کمی وکیفی این گیاهان میباشد.

ب:میوه کاری که در بر گیرنده ی کلیه ی اطلاعات علمی و گسترده شبیه آنچه درفوق ذکر گردید.درمورد انواع میوه جات مناطق مختلف دنیا ومسائل متفاوت آنهااز قبیل فیزیولوژی،ژنتیک،بیو تکنولوژی،تنش های محیطی ، تغذیه وهورمون ها،سازگاری وناسازگاری و موارد مشابه میباشد

ج:سبزی کاری که عینا”در بر گیرننده ی آنچه که در مورد میوه جات متذکر شد می باشدکه روی انواع مختلف سبزیجات ومسائل مختلف علمی آنها صورت می گیرد گرایشات مختلف مربوط به کشت بافت وبیوتکنولوژی وموارد اصلاحی در مورد بسیاری ازمحصولات سبزی قابل پیاده کردن است..

د:گیاهان دارویی مسائل علمی آموزشی وتحقیقاتی باغ تکیه بر ویژگی های داروئی گیاهان مختلف واستخراج آنها بطرق علمی وبررسی فیتوکلین ها ومتابولیت های ثانویه بخشی از مطالب این گرایش است.
 
 
باغبانی در مقطع دکترا
در بر گیرندهی کلیه ی گرایشات علم باغبانی است وروی مسائل روز این رشته ودر سطح بین المللی کشورهای پیشرفته ی جهان عرضه شده است
  

درس‌های رشته
۱ آبیاری عمومی
۲ آفات مهم درختان میوه
۳ آفات و بیماریهای مهم گیاهان زینتی، صیفی و سبزی
۴ آمار و احتمالات
۵ ازدیاد نباتات
۶ اصلاح و بذرگیری گل و سبزی
۷ اصول اصلاح نباتات
۸ اصول باغبانی
۹ اصول تبدیلی و نگهداری فرآورده های کشاورزی
۱۰ اصول و ترویج و آموزش کشاورزی
۱۱ اقتصاد کشاورزی
۱۲ اکولوژی
۱۳ بیماریهای گیاهی
۱۴ بیماریهای مهم درختان میوه
۱۵ بیوشیمی عمومی
۱۶ جلسه بحث
۱۷ چایکاری و تکنولوژی چای
۱۸ حاصلخیزی خاک و کودها
۱۹ حشره‌شناسی و دفع آفات
۲۰ خاک‌شناسی عمومی
۲۱ دامپروری عمومی
۲۲ درختان و درختچه های زینتی
۲۳ رابطه آب و خاک و گیاه
۲۴ ریاضیات عمومی
۲۵ زراعت عمومی
۲۶ ژنتیک
۲۷ سبزیکاری خصوصی
۲۸ سبزیکاری عمومی
۲۹ شیمی آلی
۳۰ شیمی عمومی
۳۱ طراحی باغ و پارک
۳۲ طرح آزمایشات کشاورزی ۱
۳۳ علف‌های هرز و کنترل آنها
۳۴ عملیات کشاورزی
۳۵ فیزیولوژی بعد از برداشت
۳۶ فیزیولوژی گیاهی
۳۷ فیزیک عمومی ۳۸ گلکاری
۳۹ گیاهشناسی ۱(فیزیولوژی و تشریح )
۴۰ گیاه شناسی ۲ (سیستماتیک و مرفولوژی)
۴۱ ماشین‌های کشاورزی
۴۲ ماشینهای برداشت محصولات باغی
۴۳ مسئله مخصوص
۴۴ مساحی و نقشه برداری
۴۵ میوه‌های ریز
۴۶ میوه‌های گرمسیری و نیمه‌گرمسیری
۴۷ میوه های مناطق معتدله
۴۸ هوا و اقلیم شناسی
۴۹ کارآموزی
  

صنعت و بازارکار
تواناییهای لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن
برای ادامه تحصیل در این رشته- با توجه به کمیت و کیفیت دروس ارائه شده در این دوره- داوطلب باید از دانش بالایی در زمینه های علوم پایه، شیمی، فیزیک و… برخوردار باشد. همچنین توان جسمی، قدرت تجزیه و تحلیل و دقت کافی در مسائل را داشته باشد. شایان ذکر است تقریباً اکثر کارها و فعالیتهای این رشته در خارج از محیط شهری و باغهاست و توان نسبتاً بالایی را می طلبد.
 
 
توانایی‌های فارغ التحصیلان
همان گونه که اشاره شد فارغ التحصیلان این رشته می توانند پس از پایان تحصیلات مسؤولیتهای متفاوتی به عهده بگیرند، از جمله:
محاسبه، ساخت و اجرای گلخانه های تولید گل و سبزی، شاسی های گرم و سرد، خزانه های تولید نشا و سایر ادوات ثابت باغبانی.
نظارت و اجرا در کاشت باغهای پیشرفته و همچنین تولید ارقام جدید میوه و سبزی و… .
فعالیت در زمینه های تحقیقات کشاورزی در بخش باغبانی.
طراحی باغ و پارک و فضای سبز شهری و نظارت و اجرای طرحهای فضای سبز ، چمن کاری و گل کاری.
انجام بسیاری از کارهای نقشه برداری برای اجرا و ایجاد دقیق باغها و فضای سبز.
تولید نهال و پرورش گل و ایجاد نهالستان و گلستانهای پیشرفته.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید