رشته تاریخ

رشته تاریخ

مقدمه

درس تاریخ در آموزش و پرورش تنها به بازخوانی گذشته و هیاهوی قدرتمندان و پادشاهان می‌پردازد و بر همین اساس حتی بهترین دانش‌آموزان نیز تاریخ را مجموعه‌ای از حوادث می‌دانند.

اما آیا چنین دیدگاهی صحیح است؟ آیا علم تاریخ مثل یک داستان یا رمان، مجموعه‌ای از حوادث تلخ و شیرین را به حالت روایی و نقلی محض منتقل می‌‌سازد و هدف آن افزایش معلومات دایره ‌المعارفی است؟
 
دایره ‌المعارف بریتانیکا در معرفی علم تاریخ می‌گوید:
“تاریخ، قواعدی است که ثبت وقایع مؤثر بر مردم یک ملت را با حفظ تسلسل تاریخی و زمانی آن مطالعه می‌کند و مبنی بر تحقیق منتقدانه منابع اطلاعاتی و توضیح دلایل آنها است.”

این دایره ‌المعارف درباره هدف تاریخدان نیز می‌گوید:
“هدف تاریخدان این است که فعالیت‌های ثبت شده انسان را مدل‌سازی کند. تا درک عمیق‌تری از آن داشته باشد. این درک از اعمال انسان، موضوعی کاملاً جدید است و به پیشرفت‌های علم تاریخ در اواخر قرن ۱۸ و ۱۹ برمی‌گردد که توسط تاریخدانان حرفه‌ای ایجاد گردید.”

شادروان دکتر عبدالحسین زرین‌کوب نیز در کتاب ” تاریخ در ترازو” در معرفی علم تاریخ می‌گوید:
“تاریخ تنها گردآوری روایات و مقایسه آنها و شناخت “واقعیت” حوادث گذشته نیست. ورای این کار،‌نظر به توجیه و تفسیر این واقعیات دارد که بین جزئیات رابطه برقرار می‌کند و آنها را به یکدیگر پیوند می‌دهد.

این کار در واقع عبارت از تجدید بنای گذشته است به کمک مصالح و موادی که اینجا و آنجا از بقایای آوار حوادث باقی مانده است.” در واقع علم‌ تاریخ‌ تحولات‌ گذشته‌ جامعه‌ انسانی‌ را که‌ می‌تواند زمینه‌ سیاسی‌، اقتصادی‌، اجتماعی‌ یا فرهنگی‌ داشته‌ باشد، مورد مطالعه‌ قرار می‌دهد.

به‌ همین‌ دلیل‌ رشته‌ بسیار گسترده‌ای‌ است‌ و اشتباه‌ است‌ که‌ آن‌ را صرفاً مطالعه‌ مواد خام‌ تاریخی‌ بدانیم‌ بلکه‌ دانشجو فرا می‌گیرد که‌ چگونه‌ از تحلیل‌ و تلفیق‌ مواد خام‌ تاریخی‌ به‌ نتایج‌ علمی‌ برسد.

به‌ عبارت‌ دیگر آموختن‌ روش‌ تاریخی‌ به‌ مورخ‌ کمک‌ می‌کند تا از میان‌ انبوهی‌ از مواد خام‌، مواد خام‌ معتبر را جدا کند و براساس‌ روش‌ تاریخی‌ از بررسی‌ آنها به‌ نتیجه‌ علمی‌ برسد.

در حالی‌ که‌ حتی‌ مطالعه‌کنندگان‌ جدی‌ تاریخ‌ که‌ غیرحرفه‌ای‌ هستند، هیچ‌ معیاری‌ برای‌ تشخیص‌ و تعیین‌ صحت‌ و سقم‌ رویدادهای‌ یک‌ کتاب‌ تاریخی‌ ندارند و گاه‌ از آثار غیرموثق‌ و غیرمعتبر استفاده‌ می‌کنند.
 
 
توانایی های مورد نیاز و قابل توصیه
ابن خلدون مورخ بزرگ قرن هشتم تونس می گوید:  باید دانست که فن تاریخ را روشی است که هر کس به آن دست نیابد. این سخن متعلق به ۶۰۰ سال پیش است،

زمانی که تاریخ علمی ساده بود و جنبه روایی و نقلی محض داشت و بی شک اکنون که تاریخ علمی بسیار وسیع و گسترده است و به جنبه های مختلف اجتماعی و مردمی می پردازد، دست یابی به روش تاریخی کاری دشواتر می باشد و دانشجوی تاریخ باید ویژگی ها و مهارتهای بسیار داشته باشد تا بتواند در نهایت مورخی موفق شود.

دانشجوی تاریخ یا به عبارتی یک مورخ باید نظم و دقت فراوان و توان به تصویر و نقد کشیدن وقایع تاریخی را داشته باشد. در ضمن چون تاریخ علمی بسیار وسیع و گسترده است،

مورخ یا باید اطلاعات وسیعی از دیگر رشته های دانشگاهی و علمی داشته باشد یا این که از نتایج تحقیق دیگر محققان اجتماعی استفاده کند. برای نمونه می توانیم به عصر صفوی اشاره کنیم اگر در عصر صفوی یک مورخ درباری به نام اسکندر منشی  صاحب عالم آرای عباسی  داریم که به جامعه توجه چندانی نداشته و عمدتاً به مسائل درباری پرداخته است،

یک فرد فرانسوی به نام  شاردن  هست  که تحقیقاتی انجام داده است. کار این فرانسوی تاریخ نیست بلکه سفرنامه نویسی است اما وی دقیقاً تاریخ جامعه ایران را نشان داده است و مثلاً شهر اصفهان را آن طور که هست، از لحاظ روانشناسی اجتماعی، فردی و موارد دیگر معرفی کرده و حتی جزئیاتی از زندگی روزانه آنان را فاش ساخته است.

پایه علم تاریخ، فلسفه، زمین آن جغرافیا، دیوارهای آن جامعه شناسی، اقتصاد، سیاست و فرهنگ است و دانشجوی تاریخ باید با این علوم آشنا باشد و از نتایج آنها بهره ببرد.

تصور غلطی که در اذهان عمومی به ویژه در طیف دانش آموزان دبیرستان وجود دارد این است که علم تاریخ متکی بر محفوظات است یا به گفته خود دانش آموزان، تاریخ یک درس حفظی است و دانش آموز باید رویدادها را به خاطر بسپارد، کاری که یک کامپیوتر بسیار بهتر از انسان انجام می دهد.

اما حقیقت این است که آنچه در تاریخ اهمیت دارد، تجزیه و تحلیل رویدادها و برقراری رابطه علی و معلولی بین رویدادها است و از همین رو فردی می تواند در رشته تاریخ موفق شود که از پوسته رویی رویدادها عبور کرده و مسائل عمیقتری را درباره آنها بفهمد و از ارتباط بین دو رویداد، پی به رویداد سوم ببرد و با دیدن یک رویداد به علل پنهان و آشکار آن اشاره کند.

همچنین دانشجو باید با ادبیات فارسی و آمار و ریاضی آشنایی داشته باشد تا بتواند به یاری ادبیات فارسی، هم از منابع گذشته که رنگ ادبی دارند، استفاده کند و هم مفاهیم تاریخی را به خوبی بیان نماید و به یاری آمار و ریاضی نیز هر چه بیشتر زبان دستاوردهای علم تاریخ را کمّی کند و داده های تاریخ را در قالب اعداد بیان نماید.
 
 
آینده شغلی و بازار کار
تلقی سنتی از رشته تاریخ این است که فارغ التحصیلان این رشته ضرورتاً باید دبیر شوند و در غیر این صورت هیچ شغلی در ارتباط با رشته تحصیلی خود پیدا نمی کند.

در حالی که زمینه اشتغال فارغ التحصیلان تاریخ در کشور ما بسیار زیاد است. چون ما امروزه سازمانهای بسیار  متنوعی داریم و هر کدام از این سازمانها انبوهی از اسناد فهرست نشده و شناسایی نشده دارند؛

کاری که در حیطه دانش یک فارغ التحصیل تاریخ است. علاوه بر آن، مراکز پژوهشی ما می توانند در سطوح مختلف (از نوشتن مقاله گرفته تا شرکت در طرح های کلان ملی – پژوهشی) از فارغ التحصیل تاریخ استفاده کنند.

براساس آخرین برنامه تدوین شده وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، قرار است از فارغ التحصیلان دوره کارشناسی تاریخ در وزارت آموزش و پرورش، وزارت امور خارجه، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان موزه ها، مراکز اسناد ملی و صدا و سیما برای بررسی مسائل تحقیقی تاریخ در حد تحقیقات بین المللی استفاده شود.

صدا و سیما برای به تصویر کشاندن حوادث و وقایع گذشته، نهضت ها و مقاومت های مردمی و بررسی شخصیت های علمی، فرهنگی و سیاسی نیاز به حضور فعال فارغ التحصیلان تاریخ دارد، افرادی که می توانند جامعه را با فرهنگ و تمدن گذشته خویش پیوند زنند و از گرایش آن به سمت فرهنگ دیگر کشورها جلوگیری کنند.

حضور فارغ التحصیل این رشته در وزرات امور خارجه نیز از این جهت مهم است که برای برقراری ارتباط با کشورها باید پیشینه آنها در قالب قراردادها و پیمان ها اعم از سیاسی، اقتصادی و فرهنگی مورد بررسی قرار گیرد، کاری که در حیطه اطلاعات یک فارغ التحصیل تاریخ است.

همچنین بررسی تاریخ از موضوعات اصلی مطبوعات و نشریات جهت بالا بردن فهم و درک جامعه است. چون جامعه ای که از حیات گذشته در ابعاد مختلف بیگانه باشد، هرگز فهم درستی از حال و برنامه منسجمی برای آینده نخواهد داشت و بالاخره پس از انقلاب بسیاری از مؤسسات و سازمانها مثل سازمان اسناد انقلاب اسلامی، بنیاد تاریخ، میراث فرهنگی، سازمان تبلیغات اسلامی، اداره کل آرشیو و اسناد ریاست جمهوری، پژوهشگاه تاریخ معاصر و ابسته به بنیاد مستضعفان و سازمان اسناد ملی با تأسیس پژوهشگاه یا اداره و واحد تاریخ به تدوین، تألیف و نگهداری اسناد تاریخی مشغول هستند و در نتیجه نیاز به فارغ التحصیل رشته تاریخ دارند.

البته استادان و کارشناسان این رشته معتقدند که فارغ التحصیلان تاریخ در یک جامعه توسعه یافته می توانند جایگاه واقعی خویش را بیابند چون رشته تاریخ از لوازم توسعه سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی است و فارغ التحصیل توانای تاریخ می تواند در برنامه ریزی های کلان نقش بسیار مهم و مؤثری داشته باشد.
  

درس‌های‌ این‌ رشته‌ در طول‌ تحصیل 
دروس‌ پایه‌
کلیات‌ و مبانی‌ علم‌ تاریخ‌، متون‌ تاریخی‌ به‌ زبان‌ فارسی‌، عربی‌ و خارجی‌، روش‌ تحقیق‌ ، تاریخ‌نگاری‌ و تحولات‌ آن‌ در ایران‌ و جهان‌، گاه‌شماری‌ و تقویم‌، مبانی‌ تاریخ‌ اجتماعی‌ ایران‌، تاریخ‌ اندیشه‌های‌ سیاسی‌ در ایران‌ و اسلام‌، کلیات‌ جغرافیا، مبانی‌ جامعه‌شناسی‌، مبانی‌ علم‌ سیاست‌، فلسفه‌ تاریخ‌.
 
 
دروس‌ اصلی‌ و تخصصی‌
تاریخ‌ ایران‌ از ایلامی‌ها و آریایی‌ها تا پایان‌ دوره‌ هخامنشی‌، دوره‌ سلوکی‌ و اشکانی‌، تاریخ‌ ایران‌ در دوره‌ ساسانیان‌، تاریخ‌ تحولات‌ سیاسی‌، اجتماعی‌، اقتصادی‌ و فرهنگی‌ ایران‌ (از ورود اسلام‌ تا پایان‌ حکومت‌ علویان‌ طبرستان‌، دوره‌ سلجوقیان‌، دوره‌ سامانیان‌، دیلمیان‌، غزنویان‌، دوره‌ غوریان‌ و خوارزمشاهیان‌، دوره‌ حمله‌ مغول‌ و ایلخانان‌، از زوال‌ ایلخانان‌ تا آغاز حکومت‌ صفویان‌، دوره‌ افشاریان‌ و زندیان‌، آغاز دوره‌ قاجار تا انقلاب‌ مشروطیت‌، انقلاب‌ مشروطیت‌ تا انقراض‌ حکومت‌ قاجاریه‌، از انقراض‌ قاجاریه‌ تا کودتای‌ ۲۸ مرداد ۱۳۳۲) ، انقلاب‌ اسلامی‌ و ریشه‌های‌ آن‌، تاریخ‌ تحولات‌ سیاسی‌، اجتماعی‌، اقتصادی‌ و فرهنگی‌ جهان‌ اسلام‌ (از میلاد پیامبر اکرم‌(ص‌) تا سال‌ ۴۱ هجری‌، از سال‌ ۴۰ هجری‌ تا ۲۲۷ هـ . ق‌، از سال‌ ۲۲۷ هـ . ق‌ تا سقوط‌ بغداد از قرن‌ هفتم‌ تا دهم‌ هجری‌)، تاریخ‌ تشیع‌، تاریخ‌ تحلیلی‌ زندگانی‌ ائمه‌ معصومین‌(ع‌) ، تاریخ‌ عثمانی‌ و خاورمیانه‌، تاریخ‌ یونان‌ و رم‌، تاریخ‌ بیزانس‌، تاریخ‌ اروپا در قرون‌ وسطی‌، تاریخ‌ اروپا در قرون‌ جدید، تاریخ‌ اروپا از انقلاب‌ فرانسه‌ تا جنگ‌ جهانی‌ اول‌، تاریخ‌ اروپا از جنگ‌ جهانی‌ اول‌ تاکنون‌.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید