رشته جغرافیا

رشته جغرافیا

مقدمه

“جغرافیا؛ یعنی کشور شناسی” این، دیدگاهی است که در ذهن بسیاری از دانش‌آموزان وجود دارد. زیرا دانش‌آموزان در کتاب جغرافیای خود،‌ بیش از هر چیز درباره وسعت،‌ محصولات و وضعیت آب و هوای کشورهای مختلف مطالعه می‌کنند.

در حالی که در رشته جغرافیا فقط یک درس در شاخه جغرافیای طبیعی،‌ تحت عنوان “جغرافیای قاره‌ها” وجود دارد و تمام مباحث این رشته کاربردی و فنی است.

در یک کلام می‌توان گفت که موضوع جغرافیا “مکان” است و این علم، مکان را تا جایی که به زندگی انسان مربوط می‌شود، مطالعه می‌کند و در این مطالعه سعی دارد سطح زمین را از نظر تمام ویژگی‌های آن مانند سردی و گرمی،‌ حاصلخیزی، سستی و سختی، شوری و شیرینی، خشکی و رطوبت و هزاران ویژگی‌ دیگر بشناسد.

به همین دلیل مشاهده مستقیم زمین، روش اصلی مطالعه جغرافیا است. جغرافیا در مقطع‌ کارشناسی‌ در پنج شاخه‌ اصلی‌ جغرافیای‌ طبیعی‌، جغرافیای‌ انسانی‌ ، کارتوگرافی‌، جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری و جغرافیای‌ سیاسی‌ ـ نظامی‌ ارائه‌ می‌شود و هر یک‌ از گرایش‌های‌ جغرافیای‌ طبیعی‌ و انسانی‌ دارای‌ شاخه‌‌های‌ متعددی‌ است‌.

البته‌ تفاوت‌ هر گرایش‌ با گرایش‌ دیگر تنها در ۸ واحد تخصصی‌ است‌ و به‌ همین‌ دلیل‌ بسیاری‌ از دانشگاه‌ها در دفترچه‌ راهنمای‌ آزمون‌ سراسری‌، گرایش‌های‌ موجود در دانشگاه‌ خود را ذکر نکرده‌ و تنها به‌ شاخه‌های‌ اصلی‌ جغرافیا که‌ در آن‌ دانشگاه‌ تدریس‌ می‌شود، اشاره‌ نموده‌اند.
 
 
هدف و ماهیت
دانستن جغرافیا در مفهوم علمی خود عبارت از شناخت محیط طبیعی و انسانی در پهنه زمین است که مناسبات و روابط فیمابین انسان و محیط را در تبیین پدیده های مکانی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار می دهد تا بر مبنای این شناخت و طبقه بندی علمی آن، توانایی انسان را در بهبود شرایط محیط تکامل بخشد.

هدف از ارائه این رشته پرورش استعدادهایی است که در جهت شکوفایی و توسعه میهن عزیز اسلامی قدم بردارند. این نیروها با بهره گیری از آموزشهای نوین به عناصری کارآمد و متخصص مبدل می شوند که قادر به طراحی و اجرای انواع طرحهای عمرانی، اقتصادی و اجتماعی در فضای سرزمین از سطح خرد تا کلان می باشند.

وجه کاربردی جغرافیا را باید در توسعه فراگیر خلاصه کرد، پرداختن به موضوعاتی مانند ساماندهی مناطق شهری و روستایی، آماده‌سازی سرزمین، مکان گزینی جغرافیای صنایع، توزیع بهینه جمعیت و هدایت جریانهای جمعیتی و … از این قبیل می باشد.

موضوع جغرافیا  مکان  است و این علم، مکان را تا جایی که به زندگی انسان مربوط می‌شود، مطالعه می‌کند و در این مطالعه سعی دارد سطح زمین را از نظر تمام ویژگی‌های آن مانند سردی و گرمی، حاصلخیزی، سختی و سستی ، شوری و شیرینی، جنگلی و علفزاری ، خشکی و رطوبت و هزاران ویژگی‌ دیگر بشناسد. به همین دلیل مشاهده مستقیم زمین، روش اصلی مطالعه جغرافیایی است.
 
 
توانایی های مورد نیاز و قابل توصیه
علاوه بر هندسه و ریاضی دانشجوی این رشته بخصوص دانشجوی جغرافیای انسانی باید به علوم اجتماعی علاقمند بوده و درک خوبی از مسائل اجتماعی داشته باشد تا بتواند مسائل اجتماعی و جمعیتی شهر را بررسی کرده و راه حلهای مناسبی برای مشکلات موجود ارائه بدهد.

داوطلبان باید از توان جسمی و روحی لازم برخوردار باشند زیرا بسیاری از درسهای این رشته مستلزم سفرهای علمی، تحقیقات در خارج از محیط دانشگاه محیطهای شهری، روستایی، ادارات و سازمانها است لذا نیازمند فعالیت و تحرک بیشتری نسبت به سایر رشته های علوم انسانی است.

اگر فردی به مسائل شهری علاقه دارد برای مثال می خواهد مشکل ترافیک و یا آلودگی شهر حل شود و یا مدرسه و بیمارستان در سطح شهر به گونه ای توزیع گردد که این مراکز خدماتی در دسترس همه مردم باشد، خوب است که وارد این رشته شده تا با تلاش و همت بسیار، در راستای حل این نابسامانی‌ها قدم بردارد.
 
 
شاخه‌ جغرافیای‌ طبیعی
جغرافیای‌ طبیعی‌ علمی‌ است‌ که‌ محیط‌ طبیعی‌ و تأثیر عوامل‌ و عناصر محیطی‌ بر زندگی‌ و فعالیت‌ انسان‌ را مطالعه‌ می‌کند. این‌ علم‌ در مقطع‌ کارشناسی‌ دارای‌ دو گرایش‌ ژئومورفولوژی‌ و آب‌ و هواشناسی‌ است‌.
 
 
-گرایش‌ ژئومورفولوژی
ژئومورفولوژی‌ بیشتر به‌ پدیده‌های‌ سطح‌ زمین‌ توجه‌ دارد؛ یعنی‌ ریخت‌ یا چهره‌ زمین‌ را مطالعه‌ می‌کند. به‌ همین‌ دلیل‌ این‌ علم‌ ارتباط‌ بسیاری با زمین‌شناسی‌ دارد و تحت‌ تأثیر یافته‌های‌ علم‌ زمین‌شناسی‌ است‌. چرا که‌ ریخت‌ یا شکل‌ ظاهری‌ زمین‌، تبلور اتفاقات‌ درون‌ زمین‌ می‌باشد. البته‌ زمین‌شناسی‌ بیشتر به‌ اعماق‌ و لایه‌های‌ درونی‌ زمین‌ می‌پردازد اما ژئومورفولوژی‌ فرآیندهای‌ بیرونی‌ یا سطحی‌ زمین‌ را مطالعه‌ می‌کند.
 
دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ ژئومورفولوژی‌:
ژئومورفولوژی‌ مناطق‌ شهری‌، نقشه‌ها و نمودارهای‌ ژئومورفولوژی‌، هیدرولوژی‌ کاربردی‌، کاربرد ژئومورفولوژی‌ در برنامه‌ریزی‌ شهری‌ و منطقه‌ای‌، تفسیر نقشه‌ (توپوگرافی‌ و زمین‌شناسی‌)، پایان‌نامه‌.


گرایش‌ آب‌ و هواشناسی‌ (اقلیم‌):
رشته‌ آب‌ و هواشناسی‌ فرآیندهای‌ حاکم‌ در داخل‌ جو از جمله‌ انرژی‌ و توزیع‌ آن‌ در سطح‌ سیاره‌ زمین‌، حرکات‌ جو و قانونمندی‌های‌ حاکم‌ بر این‌ حرکات‌ و تأثیر این‌ فعالیت‌ها را بر روی‌ زیست‌ و فعالیت‌ انسان‌ها، جانداران‌ و محیط‌ بی‌جان‌ سیاره‌ زمین‌ مطالعه‌ می‌کند. در این‌ گرایش‌ بیشتر مسائل‌ آب‌ و هوا و تأثیر عناصر و عوالم‌ اقلیمی‌ در فعالیت‌ انسان‌ و مسائل‌ بهره‌برداری‌ از زمین‌ مثل‌ کشاورزی‌ مطرح‌ می‌شود.


درس‌های‌ این‌ رشته‌ در طول‌ تحصیل :
دروس‌ مشترک‌ در‌ شاخه‌های‌ مختلف جغرافیا:
جغرافیای‌ آب‌ها، جغرافیای‌ خاک‌ها، جغرافیای‌ زیستی‌، آب‌ و هوای‌ ایران‌، ژئومورفولوژی‌ ایران‌، منابع‌ و مسائل‌ آب‌ ایران‌، اصول‌ و روش‌های‌ برنامه‌ریزی‌ ناحیه‌ای‌، مبانی‌ جغرافیای‌ جمعیت‌، مبانی‌ جغرافیای‌ روستائی‌، مبانی‌ جغرافیای‌ اقتصادی‌ (کشاورزی‌) ، مبانی‌ جغرافیای‌ اقتصادی‌ (صنعت‌) ، حمل‌ و نقل‌ و انرژی‌، جغرافیای‌ سیاسی‌، مبانی‌ جغرافیای‌ شهری‌، جغرافیای‌ کوچ‌نشینی‌، پژوهش‌ میدانی‌ در جغرافیا (روش‌ تحقیق‌ عملی‌)، زمین‌ در فضا، ریاضیات‌ ، آمار و احتمالات‌ ، منابع‌ و مآخذ جغرافیای‌ ایران‌، فلسفه‌ جغرافیا و جغرافیای‌ کاربردی‌، تاریخ‌ علم‌ جغرافیا، کارتوگرافی‌ (نقشه‌کشی‌)، نقشه‌برداری‌ (نظری‌ و عملی‌)، نقشه‌خوانی‌، روش‌ تحقیق‌ (نظری‌) ، اصول‌ سنجش‌ از دور، کاربرد عکس‌های‌ هوایی‌ و ماهواره‌ای‌ در جغرافیا، کامپیوتر در جغرافیا، مبانی‌ علم‌ جغرافیا، زمین‌شناسی‌ برای‌ جغرافیا، مبانی‌ اقلیم‌شناسی‌، آب‌ و هوای‌ کره‌ زمین‌، مبانی‌ ژئومورفولوژی‌.
 
 
دروس‌ اصلی‌ مشترک‌ در‌ گرایش‌های‌ جغرافیای‌ طبیعی‌:
جغرافیای‌ قاره‌ها، جغرافیای‌ کواترنر، زمین‌شناسی‌ ایران‌، مسائل‌ جغرافیائی‌ مناطق‌ خشک‌ ایران‌، حفاظت‌ خاک‌، جنگل‌ و مرتع‌ و مسائل‌ آن‌ در ایران‌، جغرافیای‌ ناحیه‌ای‌ ایران‌ ، متون‌ جغرافیای‌ طبیعی‌ به‌ زبان‌ خارجی‌ ، جغرافیای‌ انسانی‌ ایران‌، نقشه‌برداری‌ تکمیلی‌، مبانی‌ محیط‌ زیست‌، ژئومورفولوژی‌ اقلیمی‌، کاربرد جغرافیای‌ طبیعی‌ در برنامه‌ریزی‌ شهری‌ و منطقه‌ای‌ (با تأکید بر ایران‌).


شاخه‌ کارتوگرافی
کارتوگرافی‌ هنر، علم‌ و فن‌ تهیه‌ انواع‌ نقشه‌ برای‌ استفاده‌ در ساختار اقتصادی‌، فرهنگی‌، دفاع‌ ملی‌، روابط‌ بین‌الملل‌، تعلیم‌ و تربیت‌، جهانگردی‌ و موارد متنوع‌ دیگر است‌. یعنی‌ یک‌ جغرافیدان‌ به‌ یاری‌ نقشه‌، اطلاعات‌ دقیقی‌ درباره‌ موقعیت‌ها و پراکندگی‌ها به‌ دست‌ می‌آورد. با توجه‌ به‌ این‌ که‌ ما صدها نوع‌ نقشه‌ داریم‌، مشخص‌ است‌ که‌ تهیه‌ یک‌ نقشه‌ نیاز به‌ مهارتی‌ خاص‌ دارد که‌ این‌ مهارت‌ را دانشجوی‌ شاخه کارتوگرافی‌ به‌ دست‌ می‌آورد.
 
 
دروس‌ پایه‌ و اصلی‌:
ریاضیات‌ ، سنجش‌ از راه‌ دور، ژئومورفولوژی‌ ایران‌، جغرافیای‌ آب‌های‌ ایران‌، منابع‌ و مآخذ جغرافیای‌ ایران‌، متون‌ جغرافیایی‌ به‌ زبان‌ خارجی‌ ، جغرافیای‌ خاک‌ها، جغرافیای‌ نظامی‌ ایران‌، مبانی‌ جغرافیای‌ سیاسی‌، فلسفه‌ جغرافیا، زمین‌ در فضا، زمین‌شناسی‌ برای‌ جغرافیا، مبانی‌ آب‌ و هواشناسی‌، جغرافیای‌ آب‌ها، ژئومورفولوژی‌ عمومی‌، جغرافیای‌ زیستی‌، کاربرد آمار در جغرافیا، جغرافیای‌ اقتصادی‌ عمومی‌، جغرافیای‌ جمعیت‌، جغرافیای‌ روستایی‌ (عمومی‌ و ایران‌)، جغرافیای‌ شهری‌ (عمومی‌ و ایران‌).
 
 
دروس‌ تخصصی‌:
آمار و احتمالات‌، کامپیوتر، فیزیک‌ نور، کلیات‌ جغرافیای‌ جهان‌، تئوری‌ خطاها، فتوگرامتری‌، تفسیر عکس‌، هیدروگرافی‌، نقشه‌برداری‌، کارتوگرافی‌ ریاضی‌، کارتوگرافی‌ موضوعی‌، عکاسی‌ و فن‌ چاپ‌، گرافیک‌، نقشه‌برداری‌ هیدروگرافی‌، پروژه‌ کارتوگرافی‌، کارتوگرافی‌ کامپیوتری‌، جغرافیای‌ خلیج‌فارس‌، ژئودزی‌ عمومی‌، نجوم‌ ژئودزی‌، کارتوگرافی‌، متون جغرافیایی به زبان خارجی، جغرافیای آب‌های ایران، جغرافیای نظامی در ایران.


 شاخه‌ جغرافیای‌ انسانی‌
جغرافیای‌ انسانی‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از شاخه‌های‌ مهم‌ علم‌ جغرافیا در دو گرایش‌ جغرافیای‌ شهری‌ و روستائی‌ در دانشگاه‌ها و مؤسسات‌ آموزش‌ عالی‌ کشورمان‌ ارائه‌ می‌شود.
 
گرایش‌ جغرافیای‌ شهری
جغرافیای‌ شهری‌ به‌ مطالعه‌ مسائل‌ مهمی‌ از جمله‌ گسترش‌ شهرها، مسائل‌ اقتصادی‌ و جمعیتی‌ شهرها و بحث‌ روز جغرافیای‌ شهری‌؛ یعنی‌ توریسم‌ می‌پردازد. بررسی‌ نحوه‌ اشغال‌ فضا، نوع‌، تمرکز و پراکندگی‌ مشاغل‌ در یک‌ شهر و چگونگی‌ جابه‌جایی‌ از محل‌ کار به‌ سکونت‌، ارتباط‌ شغل‌ و مسکن‌ و تأثیرات‌ متقابل‌ و چندجانبه‌ای‌ که‌ میان‌ این‌ متغیرها برقرار است‌، در جغرافیای‌ اجتماعی‌ شهرها بررسی‌ می‌شود.
 
دروس‌ اصلی‌ مشترک‌ در‌ گرایش‌های‌ مختلف جغرافیای‌ انسانی‌
جغرافیای‌ جمعیت‌ ایران‌، جغرافیای‌ روستائی‌ ایران‌، جغرافیای‌ شهری‌ ایران‌، جغرافیای‌ اقتصادی‌ ایران‌، حمل‌ و نقل‌ انرژی‌، اصول‌ علم‌ اقتصاد، نظریه‌های‌ اقتصادی‌ و اقتصاد توسعه‌، متون‌ جغرافیای‌ انسانی‌ به‌ زبان‌ خارجی‌ ، نقشه‌ها و نمودارهای‌ موضوعی‌ در جغرافیای‌ انسانی‌، ویژگی‌های‌ جغرافیای‌ انسانی‌ مناطق‌ خشک‌ ایران‌، جغرافیا و صنعت‌ توریسم‌، ویژگی‌های‌ جغرافیائی‌ کشورهای‌ توسعه‌ یافته‌، ویژگی‌های‌ جغرافیائی‌ کشورهای‌ اسلامی‌، ویژگی‌های‌ جغرافیائی‌ آسیای‌ میانه‌، کاربرد جغرافیای‌ طبیعی‌ در برنامه‌ریزی‌ شهری‌ و روستائی‌، جغرافیای‌ تاریخی‌ (با تأکید بر ایران‌).
 
دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ جغرافیای‌ شهری‌ 
اقتصاد شهری‌، شهرها و شهرک‌های‌ جدید، روابط‌ متقابل‌ شهر و روستا با تأکید بر ایران‌، اصول‌ و روش‌های‌ برنامه‌ریزی‌ شهری‌، برنامه‌ریزی‌ شهری‌ در ایران‌، کارگاه‌ برنامه‌ریزی‌شهری‌ و منطقه‌ای(روش‌ تهیه‌ تفسیر طرح‌های‌ شهری‌ و منطقه‌ای‌)،پایان‌ نامه‌.
 
 
گرایش‌ جغرافیای‌ روستایی‌
این‌ گرایش‌ به‌ بررسی‌ رابطه‌ شهر و روستا، برنامه‌ریزی‌ و توسعه‌ روستایی‌، نوسازی‌ و آینده‌ روستاها، روستاهای‌ آینده‌،علل‌ و عوامل‌ مهاجرت‌ روستانشینان‌، بهداشت‌ و اوقات‌ فراغت‌ روستائیان‌، حفظ‌ محیط‌ زیست‌، نحوه‌ حمل‌ و نقل‌، کیفیت‌ زندگی‌ و وضعیت‌ اقتصادی‌ روستاها می‌پردازد.


دروس‌ تخصصی‌ گرایش‌ جغرافیای‌ روستایی‌
اصول‌ و روش‌های‌ برنامه‌ریزی‌ روستائی‌، اقتصاد روستائی‌، روابط‌ متقابل‌ شهر و روستا با تأکید بر ایران‌، برنامه‌ریزی‌ روستائی‌ در ایران‌، کارگاه‌ برنامه‌ریزی‌ روستائی‌ (روش‌ تهیه‌ و تفسیر طرح‌های‌ روستائی‌)، پایان‌ نامه‌.


شاخه جغرافیا و برنامه‌ریزی‌ شهری
شاخه‌ جغرافیا و برنامه‌ریزی‌ شهری‌ تلاش‌ می‌کند تا با توجه‌ به‌ عوامل‌ انسانی‌ و طبیعی‌ موجود در هر شهر، برای‌ مسائل‌ جمعیتی‌، اقتصادی‌ و زیست‌ محیطی‌ آن،‌ برنامه‌ای‌ بیندیشد تا مطابق‌ این‌ برنامه‌ مهندسین‌ معمار، عمران‌، سازه‌ و تأسیسات‌، بخش‌های‌ مختلف‌ شهر را طراحی‌ کرده‌ و مشکلات‌ شهر را حل‌ نمایند.


شاخه‌ جغرافیای‌ سیاسی‌ ـ نظامی
این‌ شاخه‌ از جغرافیا به‌ بررسی‌ نقش‌ عوامل‌ جغرافیایی‌ در سرنوشت‌ جنگ‌ها می‌پردازد؛ عواملی‌ مثل‌ وضعیت‌ ارتفاعات‌، آب‌و هوا یا وضعیت‌ کشورهای‌ همسایه‌ که‌ می‌تواند نقش‌ بسزایی‌ در سرنوشت‌ یک‌ جنگ‌ و در نتیجه‌ در وضعیت‌ سیاسی‌ یک‌ کشور داشته‌ باشد.
 
دروس‌ پایه‌ و اصلی‌
تهیه‌ و تفسیر نقشه‌های‌ هوا و اقلیم‌، سازمان‌های‌ بین‌المللی‌، نظامیان‌ و سیاست‌، مبانی‌ و اصول‌ جغرافیای‌ نظامی‌، اصول‌ روابط‌ بین‌المللی‌، حقوق‌ اساسی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، مقدمه‌ای‌ بر‌ روش‌ تحقیق‌ در جغرافیا، نقشه‌خوانی‌، مبانی‌ عکس‌های‌ هوایی‌، تفسیر عکس‌های‌ هوایی‌، اصول‌ سنجش‌ از دور، آشنایی‌ با رسته‌های‌ نظامی‌، اطلاعات‌ و عملیات‌، طرح‌ و عملیات‌، اصول‌ آفند و پدافند.
 
دروس‌ تخصصی‌
آب‌ و هوای‌ مناطق‌ نظامی‌ ایران‌، تهیه‌ و تفسیر نقشه‌های‌ ژئومورفولوژی‌، ژئومورفولوژی‌ ایران‌، جغرافیای‌ نظامی‌ ایران‌ ، مسائل‌ سیاسی‌ و نظامی‌ ایلات‌ و عشایر ایران‌، جغرافیای‌ نظامی‌ ترکیه‌ و عراق‌، جغرافیای‌ نظامی‌ کشورهای‌ حاشیه‌ خلیج‌فارس‌، جغرافیای‌ نظامی‌ افغانستان‌ و پاکستان‌، جغرافیای‌ نظامی‌ شوروی‌، مسائل‌ نظامی‌ و استراتژیک‌ معاصر، جغرافیای‌ سیاسی‌ ایران‌، تاریخ‌ اجتماعی‌ و سیاسی‌ ایران‌، جغرافیای‌ سیاسی‌ خلیج‌فارس‌، جغرافیای‌ اقتصادی‌ سیاسی‌ جهان‌ سوم‌، جغرافیای‌ سیاسی‌ جهان‌ اسلام‌، جنبش‌ها و نهضت‌های‌ سیاسی‌ اسلام‌ در قرن‌ ۲۰، هنر جنگ‌، سیاست‌ خارجی‌ ایران‌، نقشه‌های‌ موضوعی‌، جغرافیای‌ آب‌های‌ ایران‌، متون‌ جغرافیا به‌ زبان‌ خارجی‌ .
 
 
آینده شغلی و بازار کار
فارغ التحصیل جغرافیا می‌تواند به عنوان محقق در سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، بنیاد مستضعفان و جانبازان، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، سازمان محیط زیست، شهرداری ها و وزارتخانه های آموزش و پرورش، مسکن و شهرسازی، کشور، جهاد کشاورزی ، صنایع و معادن، دفاع و نفت مشغول به کار شود.

همچنین می تواند در بخش بازاریابی کارخانجات کشور فعالیت بکند. به عبارت دیگر در اکثر کشورهای جهان افرادی که در صنعت توریست کار می کنند فارغ التحصیل جغرافیای شهری هستند. فارغ التحصیلان جغرافیای نظامی می توانند به راحتی جذب سازمان های انتظامی و سیاسی شوند.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید