معرق کاری و آشنایی با آن

معرق کاری و آشنایی با آن

به‌طورمعمول در هنر معرق کاری چندین سبک معرق کار می‌شود که در اینجا به معرفی پنج سبک متداول آن به‌اختصار می‌پردازیم.
 
 
۱ معرق کاری به سبک مشبک (پازلی):

با همان شیوه معرق کاری چوب کار می‌شود، فقط زمینه طرح یا کار را به قطعه‌های پازل مانند بریده، در کنار هم می‌چسبانند و یا اثری که قرار است به‌صورت معرق پازلی تهیه شود، بدر این نوع بدون استفاده از هیچ نوع رنگی تهیه‌شده و فقط با دقت و ظرافت خاصی رنگ‌های آن از میان طرح‌ها، رنگ‌ها و نقوش چوب‌های مختلف انتخاب و بریده شده و بدون کوچک‌ترین خطایی در کنار هم چسبانده شده‌اند گویی که نقاشی و یا عکس است. سپس در صورت نیاز برای مراحل تکمیلی به کارگاه رنگ فرستاده می‌شود.
 
 
۲ معرق کاری با طرح زمینه آجری:

با همان شیوه معرق کاری زمینه چوب کار می‌شود، فقط تفاوت کار در این است که زمینه طرح به‌صورت آجری بریده و در کنار هم چیده می‌شود. آنگاه مراحل تکمیلی را به‌صورت رایج طی می‌کنند.
 
 
۳ نازک بری در معرق کاری:

در این شیوه از معرق کاری، ابتدا قطعات طرح موردنظر معرق بریده می‌شود. آنگاه به‌وسیله اره‌مویی معمولی برش‌های بسیار ظریف و نزدیک به هم در تمامی قسمت‌های طرح داده می‌شود، برش‌هایی که به فاصله‌های میلی‌متری در کنار هم داده می‌شود. سپس چوب‌های شکل داده‌شده در کنار هم بر روی زمینه‌ای از تخته روکش شده و غالباً بدون هیچ نوع تزئینی چسبانده می‌شود.
 
 
۴ معرق منبت (سبکی دیگر در هنر معرق کاری):

منبت روی چوب معرق را معرق منبت میگویند. نحوه کار به این صورت است که ابتدا چوب را به ضخامت ۱ سانتیمتر و یا بیشتر (بستگی به نوع طرح معرق کاری دارد) آماده کرده و طرح معرق را روی چوب پیاده کرده و آنها را برش می‌دهند.

سپس تعدادی از این چوب‌های معرق کاری شده را روی یک صفحه چوبی یا نئوپانی با چسب چوب چسبانده و پس از خشک شدن روی چوب‌ها عمل منبت کاری انجام می‌دهند.

سپس چوب‌های منبت شده را از صفحه جدا کرده و روی زمینه معرق در جای خود می‌چسبانند و درنهایت تصویری معرق منبت شده به دست می‌آید.

البته این عمل را در معرق زمینه رنگ نیز انجام می‌دهند به این صورت که طرح معرق را کاملاً انجام می‌دهند سپس زمینه را مشکی کرده و بعد سطح آن را صاف‌کرده و خش‌گیری می‌کنند.

بعدازآن بعضی از جاها که نیاز به برجسته بودن دارد را روی چوب دیگر پیاده کرده (همان طرح قبلی) سپس آن را برش داده و روی صفحه‌ای چسبانده و منبت کرده و آن را از صفحه جدا کرده و روی تابلو جاسازی می‌کنند و می‌چسبانند.

(به‌عنوان‌مثال طرح سیمرغی که در آشیانه قرارگرفته و در آشیانه تخم پرنده وجود دارد برای برجسته کردن تخم پرنده به همان اندازه تخم پرنده، دوباره چوب برش داده و منبت کرده و روی همان تخم دوباره می‌چسبانیم).

سپس بعد از خشک شدن پلی‌استر رویه را می‌ریزند. چون ضخامت زیاد می‌شود عمل پلی‌استر ریزی باید در چند مرحله انجام پذیرد. این سبک معرق کاری را معرق منبت میگویند.
 
 
۵ معرق کاری به سبک معرق حجمی:

این سبک معرق کاری که چندین سال است توسط استاد محمود کریم‌خانی ابداع شده و به ثبت رسیده است، طبق همان روش معرق کاری ساده در مراحل مختلف انجام می‌پذیرد و با توجه به زیبایی‌شناسی و سلیقه معرق کار دارای لایه‌های متعدد و ضخامت‌های گوناگون در قسمت‌های مختلف اثر است. در اینجا یکی از آثار معرق کاری به سبک معرق حجمی را مشاهده می‌فرمایید.
 
 
تاریخچه معرق کاری:
در دوران قبل از اسلام قطعات بزرگ چوبی به‌عنوان بخشی از ساختمان به ‌کار می‌رفته است. در این دوره چوب به‌عنوان یکی از فراوان‌ترین مصالح طبیعی نقش مهمی در ساخت ابزار فنی و کشاورزی و حتی وسایل خانگی ایفا می‌کرده است. از دوره سلوکیان آثار چندانی در دست نیست.
 
 
ابزارهای معرق کاری:
ابزارهایی که در کارگاه معرق کاری به‌کار می‌رود عبارت‌اند از:

اره دست – اره چوب‌بر – اره فلز – پرس دستی (پیچ‌دستی) – پیشکار – تیزک – چکش – سوهان تخت – سوهان چوب ساب – کمان اره – رنده دستی – سنگ نفت – گازانبر – لیسه – ماشین پرداخت – مته دستی – میخ
 
 
مواد اولیه مورد نیاز در معرق کاری:
برای معرق کاری، وجود انواع چوب با تنوع رنگی ضرورت دارد و در انتخاب چوب باید مواردی چون استحکام و خشک بودن چوب و قابلیت اره شدن و رنده شدن را در نظر گرفت. هم‌چنین از صدف، عاج، فلزات در معرق کاری استفاده می‌شود.
 
 
معرق کاری و مراحل اجرای یک طرح:
تخته پشت‌کار را به‌اندازه طرح موردنظر انتخاب کرده، به روی آن‌یک ورق از نایلون قرار می‌دهند، آنگاه طرح و نقشه موردنظر را بر روی کاغذ آورده و به‌وسیله چسب مایع آن را بر روی تخته‌سه‌لایی می‌چسبانند، پس‌ازآن تکه‌های مختلف طرح با اره‌مویی بریده‌شده قطعات مختلف آن را به‌وسیله میخ سایه بر روی تخته زمینه به‌طور موقت نصب می‌کنند.

آنگاه قطعات معرق کاری شده را جداگانه بر روی چوب‌هایی بارنگ‌های موردنظر به‌وسیله همان میخ سایه نصب‌کرده و روی چوب پیشکار قرار داده و به‌وسیله اره‌مویی دور طرح را روی تخته بریده و حال قطعه چوب بریده‌شده را در جای خود مطابق نقشه روی تخته پیشکار به‌وسیله میخ سایه موقتاً نصب می‌کنند.

بدین ترتیب با این روش همه نقش‌های معرق کاری شده و خردشده را از رنگ‌های مختلف چوب، صدف و عاج تهیه و جایگزین مدل می‌کنند. هنگامی‌که تمام چوب‌های رنگی جایگزینی طرح اولیه شده، چسبی از سریشم و پودر امرا تهیه‌کرده و به‌وسیله انگشت سبابه روی تمام شیارهای بین تکه‌ها قرار می‌دهند.

به این طریق تمام شیارهای بین نقوش پر می‌شود و قطعات به‌طور کامل به هم چسبیده و ثابت می‌شود. در این مرحله میخ‌های سایه را از روی طرح‌ها برمی‌دارند و آنگاه نوبت به نایلونی می‌رسد که قبلاً در زیر کار و روی تخته پشت‌کار قرار داده‌شده بود، آن را نیز برداشته و نقش‌های چسبیده شده را برمی‌گردانند و پشت آنها را سمباده نرم می‌زنند.

درنتیجه چسب‌هایی که از میان شیارها به پشت‌کار نفوذ کرده، پاک می‌شود. حال سطح تخته پشت‌کار را به‌وسیله کاردک به چسب گرم آغشته کرده، نقشه معرق شده را روی آن می‌چسبانند و برای ثابت نگاه‌داشتن آن دو میخ سنجاقی در بالا و پایین آن نصب می‌کنند.

در این مرحله لایه‌ای از نایلون و قطعه‌ای از نمد یا پتوی ضخیم را روی نقشه معرق کاری شده قرار داده ترکیب فوق را در میان دستگاه پرس گذاشته، تحت‌فشار می‌دهند و بعد از گونیا کردن تابلو، اضلاع آن را رنده می‌کنند. سطح تابلو را به دلیل متفاوت بودن ضخامت چوب‌های صنعتی، با ماشین سمباده می‌سایند تا یکنواخت و صیقلی شود.

حال محیط تابلو را به‌وسیله نوارچسب کاغذی به طریقی که ۲ یا ۳ میلی‌متر آن از سطح تابلو بالاتر قرار گیرد چسبانده مخلوط پلی‌استر آماده‌شده را به‌طور یکنواخت روی صفحه موردنظر می‌ریزند تا کاملاً سطح را بپوشاند.

بعد از خشک شدن پلی‌استر به‌وسیله سمباده لرزان آن را می‌سایند تا رنگ چوب از زیر پلی‌استر ظاهر شود و مجدداً برای شفافیت بیشتر، قشری از پلی‌استر شفاف بر آن پاشیده و سمباده می‌زنند. در پایان به‌وسیله دستگاه پرداخت و مواد جلا دهنده سطح کار را پرداخت می‌کنند.

پاسخ ترک

لطفا نظر خود را وارد کنید
لطفا نام خود را اینجا وارد کنید